BAYRAMÎ MELÂMİLİĞİ VE HAMZA BÂLÎ
BAYRAMMAL MELÂMÎS AND HAMZA BÂLÎ

Author : Aysemin ÇANAK
Number of pages : 85-97

Abstract

Bayrâmîlik Anadolu topraklarında doğup büyüyen bir Türk mutasavvıfı olan Hacı Bayrâm-ı Velî tarafından kurulmuştur(ö. 833/1429-30). Bayrâmîliğin kurucusu Hacı Bayrâm-ı Velî XIV. Yüzyılın ilk yarısında Ankara’da doğmuştur. Hacı Bayrâm-ı Velî'nin, şeyhi Hamîdüddin'in Aksaray'da vefatından sonra Ankara'ya döndüğü ve irşad faaliyetine başladığı 815 (1412) yılını Bayrâmîyye'nin kuruluş tarihi olarak kabul edilmektedir. Kökeni itibarıyla Safeviyye tarikatına bağlanan bu tarikat Hacı Bayrâm-ı Velî’nin ölümü üzerine ikiye bölünmüştür. Akşemseddin’e bağlı olan kısım Ehl-i Sünnet çizgisini takip ederek merkezi yönetimle iyi ilişkiler geliştirirken Dede Ömer Sikkînî’ye bağlananlarda merkezi yönetimden uzak muhalefet içerisinde bir tavır sergilemişlerdir. Bayrâmîlik XVI. Yüzyılda Melâmîlik şekline dönüşecektir. Melâmîlik Osmanlı tarihinde resmi ideoloji ve düzene karşı çıkan çok mühim ve çok geniş bir taban bulup sosyal hareketliliğe neden olacaktır. Bayrâmî Melâmîleri olarak bildiğimiz bu tarikat 1561 den sonra Hamzavîlik olarak adlandırılacaktır. Aynı zamanda bu tarikata Hamzavî Melâmîleri ya da ikinci Devre Melâmîleri denmektedir. Tarikata adını veren kişi Şeyh Hamza Bâlî aynı zamanda Sultan Hamza olarak da bilinmektedir. Şeyh Hamza Bâlî Melâmî hareketini Anadolu’dan Rumeli topraklarına taşımıştır. İleriki dönemlerde Ebussuud Efendi “İsmai’il’in katli zendeka ve ilhada bina olunmuş idi. Şeyh Hamza dahi ol tarikde ise katli meşrudur” şeklinde fetvasıyla Hamza Bâlî’yi idama mahkûm etmiştir.

Keywords

Bayrâmîlik, Hacı Bayrâm-ı Velî, Melâmîlik, Hamzavîlik, Hamza Bali, Anadolu, Tasavvuf

Read:1680

Download: 959