Tolunoğulları Dönemi’nde Eğitim, Bilim ve Kültür Hayatı Hakkında Bir Değerlendirme,
An Assesment about Education, Science and Cultural Life in Tulunids Period

Author:

Number of pages : 191-206

Abstract

Eğitim en genel manasıyla çeşitli bilgilerle donatarak, kişiye istenen davranışların kazandırılması sürecidir. İnsanlık tarihine bakıldığında eğitime önem veren toplumların yaşadıkları çağda öncü roller oynadıkları, ilmî hayatı ihmal edenlerin ise her alanda geri kaldıkları görülür. Her devletin sahip olduğu insan kaynağını verimli bir şekilde değerlendirmesinin yolu da yine eğitimden geçer. İster askerî amaçlar ister dinî, iktisadi ya da hukuki amaçlar için düşünülsün durum fark etmez. Eğitimli bireylere sahip olan toplumlar, yaşadıkları çağı aşan kurumlar vücuda getirmeye muktedir olur. Müslümanlar tarafından fethedildikten sonra Tolunoğulları Mısır’da müstakil bir devlet kurmaya muvaffak olan ilk hanedandır. Devletin banisi olan Tolunoğlu Ahmed’in, Abbâsi hilafetinin zafiyetinden istifade ederek Bağdat’a göndermesi gereken ülke gelirini Mısır halkı yararına tarımsal üretimi artırmaya, harap olmaya yüz tutmuş sulama kanallarını onarmaya harcadığı görülmektedir. Kısa sürede sonuç vermeye başlayan bu adımları yenileri takip etti. Tolunoğlu Ahmed el-Katâî adıyla şöhret bulan büyük bir kent inşa ederek burada akli ve nakli ilimlerde öne çıkan önemli şahsiyetleri himaye etti. Eldeki kayıtlar, öncesiyle mukayese edildiğinde Tolunoğulları Dönemi’nde Mısır’da iktisadi hayatın geliştiği, imar faaliyetlerinin arttığı, ilmî ve fikrî sahada kayda değer gelişmeler olduğunu bariz bir şekilde ortaya koymaktadır. Bu çalışmada Tolunoğulları Dönemi’nde Mısır’da eğitim, bilim ve kültür hayatına etki eden amiller ve sonuçları ortaya konmaya gayret edilecektir.

Keywords

Abstract

Education, in the most general sense, is the process of bringing the desired behaviours in individuals providing them with knowledge. Throughout the human history, it is seen that societies which place importance on education play pioneer role and ones neglect it remain in the background. For every state, it is education that enables them to utilise their human resource in the most productive way. It does not matter whether it is for religious, economic or judicial purposes. Societies having educated individuals are capable of creating institutions which are in advance of their time. After it was conquered by Muslims, Tulunids were the first dynasty to succeed in establishing a state in Egypt. It is seen that Ahmed, father of the state of Tulunids, spent the income, which should have been sent to Baghdad by taking advantage of weakness of Abbasid caliphate, in favour of the Egyptian public for increasing agricultural production and fixing irrigation canals that began to be destroyed. New steps followed these successful ones. Tulunid Ahmed built a grand city which rose to prominence with the name el-Katai and he patronised notable persons in intellectual and religious disciplines. Available archives explicitly show that economic life developed, activities of public works increased and there were significant improvements in scientific and intellectual field in Tulunids Era when compared to past. In this paper, it is aimed to present the factors affecting education, science and culture in Tulunids Era in Egypt and the consequences of these developments.

Keywords