Author :
Abstract
Hristiyanlık ve İslam öğretileri, başlangıç evrelerinde cinsiyet eşitliğini savunan bir söylemi benimsemişlerdir. Bu eşitlikçi çağrı, toplumun ezilmiş kesimlerini oluşturan kadınların yeni dinlere olumlu yanıt vermesiyle sonuçlanmıştır. Ancak bu söylem, genellikle içine doğduğu ataerkil toplumun etkisi altında zamanla kısıtlayıcı ve baskıcı bir anlayışa doğru evrilmiştir. Bu evrilme süreci özellikle Hristiyan toplumunda daha belirgin bir şekilde tecelli etmiştir. Buna rağmen Batı dünyasındaki heretik gruplar kadınlar konusunda daha eşitlikçi bir anlayışı benimsediği için kadınları cezbetmeye devam etmiştir.
Doğu dünyasında da benzer bir dönüşümün yaşandığı ileri sürülebilir. Ancak Batı dünyasından farklı olarak Doğu dünyasında ortaya çıkan heretik oluşumlara katılan kadınların temel motivasyonları, bu grupların eşitlikçi söylemleri olmamıştır. Doğu toplumunda kadınlar çoğunlukla kutsal metinlerin farklı yorumlanması ve siyasi etkenler nedeniyle heretik oluşumların içerisinde yer almışlardır. Şöyle ki, İslam’ın ilk dönemlerinde kadınların davete olumlu yanıt vermesini sağlayan eşitlikçi perspektif, süreç içerisinde yerini eşitsizliğe bırakmıştır. Zira İslam’dan farklı olarak İslam kültüründe yer eden Yahudilikte kadının ikincil yaratılış ilkesi ve Havva’nın asli günahın kaynağı olarak görülmesi gibi teolojik kabuller, kadınların sosyal konumunun olumsuz algılanmasına neden olmuştur.
Bu çalışmanın temel amacı Doğu ve Batı toplumlarında kadın algısını karşılaştırmalı olarak incelemek ve dönüşen algıların dindar kadınların tutumları üzerindeki etkisini tartışmaktır. Araştırma IX. ve XII. yüzyıllar arasında Avrupa’da Katolik Kilisesi’nin benimsediği eşitlikçi olmayan yaklaşımın kadınları Katharlar, Valdocular, Beguineler gibi heretik gruplara yönlendirip yönlendirmediği sorusuna odaklanmaktadır. Benzer bir bağlamda İslam toplumları ve devletlerinde eşitlikçi olmayan söylem ve uygulamaların kadınları İslam dünyasının heretikleri olarak görülen Karmatiler ve Nizarîler gibi gruplara katılmaya itip itmediği incelenmektedir.
Keywords
Abstract
Christianity and Islam adopted a discourse advocating gender equality in their early stages. This egalitarian call resulted in women, who constituted the oppressed segments of society, responding positively to the new religions. However, this discourse gradually evolved into a restrictive and oppressive understanding, largely under the influence of the patriarchal society in which it originated. This evolution was particularly evident in Christian society. Nevertheless, Christian heretical groups continued to attract women because they embraced a more egalitarian understanding of women.
It can be argued that a similar transformation has taken place in Islamic society. However, unlike in the Christian world, the primary motivation for women joining heretical movements in Islamic society has not been the egalitarian rhetoric of these groups. Women in Islamic society have mostly joined heretical movements due to different interpretations of sacred texts and political factors. That is, the egalitarian perspective that enabled women to respond positively to the call in the early days of Islam has given way to inequality over time. Unlike Islam, theological beliefs prevalent in Judaism within Islamic culture, such as the principle of women's secondary creation and Eve being seen as the source of original sin, have led to a negative perception of women's social status.
The primary objective of this study is to examine perceptions of women in Eastern and Western societies in a comparative manner and to discuss the impact of changing perceptions on the attitudes of religious women. The research focuses on the question of whether the unequal approach adopted by the Catholic Church in Europe between the 9th and 12th centuries directed women towards heretical groups such as the Cathars, Waldensians, and Beguines. In a similar context, it examines whether unequal discourses and practices in Islamic societies and states pushed women to join groups such as the Qarmatians and Nizarî Ismaili, who were considered heretics in the Islamic world.
