Author :
Abstract
24 Ocak 1980’de yayımlanan ekonomik istikrar paketi, Türkiye’de yeni bir ekonomik ve siyasal evre başlatmıştır. Ücretlerin düşürülmesi ve kamu harcamalarının sınırlandırılması gibi içerikleri olan bu paket, emek aleyhine gerçekleşen bir yapısal dönüşüm programı olarak işleyecektir. Ancak ilgili dönemdeki örgütlü emek hareketi gibi pek çok toplumsal koşul, bu kararların uygulanmasını zorlaştırmıştır. Bu “engeli” aşan 12 Eylül 1980 Askeri Darbesi, Türkiye’nin uluslararası serbest piyasaya eklemlenmesinin yolunu açmış ve neoliberalizm Türkiye’de kök salmaya başlamıştır. Devletin ekonomik etkinliklere müdahalede bulunmasını şiddetle reddeden liberalizmin bu yeni evresi, devleti, ekonomik etkinlikleri sermaye lehine düzenleyen bir aktör hâline getirerek siyasal alanda da arayışlar içinde olmuştur. Üstel’in (2004) “Makbul Vatandaşın Peşinde” araştırması, bu evrede vatandaşlık nosyonuna iki temel özelliğin eklendiğini saptamaktadır: Müslümanlık ortak paydası ile olağanüstü hâl yurttaşlığı. Buna göre Müslümanlık ortak paydası ile toplumsal birlik yolunda adımlar atılacak; olağanüstü hâl yurttaşlığı ile “paranoid” iç ve dış düşmana karşı teyakkuzda olunacaktır. Neoliberalizmin yoksulluk üreten mekanizmalarıyla eş zamanlı yürüyen yeni makbul vatandaş, aynı zamanda makbul yoksul inşası olarak görülmelidir. Bölüşüm şoklarının yaşandığı, emek gelirlerinin düştüğü, esnek işgücü piyasalarının inşa edildiği, devletin sosyal korumadan çekildiği, sendikasızlaştırmalarla hak taleplerinin düşürüldüğü ve emek mücadelesinin zayıfladığı, sermaye lehine politikaların aktif kılındığı, hızlı bir depolitizasyon sürecinin yaşandığı bir dönemin makbul vatandaşı, büyük ölçüde bu neoliberal serbest piyasa koşullarında gittikçe yoksullaşacak birey olarak düşünülmelidir. Yoksulluk ise, doğası gereği gerçekleştiği ekonomik sitemin başarısızlığı olarak görülmelidir. Bu bakımdan neoliberalizmin sürekliliği, sistem üzerinde tehlike oluşturan yoksulları yönetme kabiliyetine bağlıdır. Türkiye’de Adalet ve Kalkınma Partisi (AKP) döneminde neoliberalizmin gerçekleştirdiği yoksulluk yönetimi, muhafazakâr, popülist ve klientalist özellikler barındırarak gerçekleşmiş; geleneksel ve kültürel değerler araçsallaştırılarak siyasal bir hat inşa edilmiştir. Bu araçlar, yeni ekonomik tercihlerin kalıcılığını sağlamak adına da oldukça kullanışlıdır. Kutsal devlet temasını içererek gelişen Ömer Seyfettin’in Pembe İncili Kaftan adlı öyküsü, neoliberal dönem makbul yoksul inşasının kaynaklarını içermesi bakımından çalışmada irdelenmiş ve bu inşa sürecindeki yoksullaşmayı ulvileştiren tutumun bir yoksulluk yönetim mekanizması olarak kabul gördüğü iddia edilmiştir.
Keywords
Abstract
The economic stabilization package announced on 24 January 1980 marked the beginning of a new economic and political phase in Turkey. Containing measures such as wage reductions and limits on public spending, this package would function as a structural transformation program operating against labor. However, various social conditions—most notably the organized labor movement of the period—made it difficult to implement these decisions. The military coup of 12 September 1980, which overcame this “obstacle,” paved the way for Turkey’s integration into the international free market, and neoliberalism began to take root in the country. This new phase of liberalism, which strongly rejects state intervention in economic activities, transformed the state into an actor that regulates economic activity in favor of capital, while also seeking new forms in the political realm. Üstel’s (2004) study In Pursuit of the Acceptable Citizen identifies two fundamental features added to the notion of citizenship in this period: a shared basis of Muslim identity and a state-of-emergency citizenship. Accordingly, steps would be taken toward social unity through the shared ground of Muslim identity, while state-of-emergency citizenship would keep society on alert against “paranoid” internal and external enemies. The new acceptable citizen, emerging simultaneously with the poverty-producing mechanisms of neoliberalism, should also be understood as part of an attempt to construct the “acceptable poor.” The acceptable citizen of a period marked by distributional shocks, declining labor incomes, the construction of flexible labor markets, the retreat of the state from social protection, the suppression of labor demands through de-unionization, the weakening of labor struggles, the activation of capital-friendly policies, and rapid depoliticization, should largely be seen as an individual who becomes increasingly impoverished under neoliberal free-market conditions. Poverty, by its nature, should be regarded as a failure of the economic system in which it occurs. In this respect, the continuity of neoliberalism depends on its ability to manage the poor, who pose a threat to the system itself. In Turkey, the poverty management enacted during the Justice and Development Party (AKP) era carried conservative, populist, and clientelist characteristics; traditional and cultural values were instrumentalized to construct a political line. These instruments have also proven highly useful in ensuring the permanence of new economic preferences. Ömer Seyfettin’s short story The Pink Pearl Kaftan, which develops around the theme of the sacred state, is examined in this study for the ways it contains the roots of neoliberalism’s construction of the acceptable poor; it is argued that the attitude of sanctifying impoverishment within this construction process functions as a mechanism of poverty management.
