ISSN:2199-353X
Giriş Yap Üye Ol

UYGUR YENİLEŞME SÜRECİ, MATBUTATIN GELİŞMESİ VE YENİ HAYAT GAZETESİ


19. yüzyılın sonlarında ve 20. yüzyılın başlarında Türk topluluklarının içinde bulunduğu geri kalmışlıktan kurtulmak ve asimilasyona boyun eğmemek için arayışlara girmesi, bunun nedenlerini ve çarelerini aramaları Türk aydınlarında Ceditçilik fikrini doğurmuştur. Onlara göre kendi kültürlerine aynı zamanda modern çağa uygun bir hayat tarzı geliştirilmeli ve halka anlatılmalıydı. Bu yolda ilk kıvılcım Bahçesaray’da atılmış ve İsmail Gaspıralı tarafından Usul-i Cedid okulları açılmıştır. Bu kıvılcım daha sonraları bütün Türk dünyasında yankı bulmuştur. Doğu Türkistan’da bu kıvılcımdan nasibi alanlardandır. Nitekim Kırım, Kazan ve İstanbul gibi bölgelerle herhangi bir şekilde irtibat kuran aydınlar burada gördüklerini kendi bölgelerinde uygulamaya çalışmışlardır. Okullar açarak matbaa kurarak ve gazeteler çıkararak yenilikleri kendi toplumlarına anlatmaya ve bu tarzda hayat sürdürmeye gayret etmişlerdir. Doğu Türkistan’da matbuatın kurulması ve gelişmesinde Avrupa’dan gelen misyonerler de etkili olmuştur. 1912 yılında ilk matbaayı kurarak farklı amaçla da olsa dini kitaplar ve broşürler basmışlardır. Yaptıkları dini faaliyetten dolayı halk ayaklanarak matbaaya el koymuştur. Doğu Türkistan’da ilk gazete Hacı Kutluk Şevki tarafından çıkarılmış ve sonra çıkarılan gazetelere de emsal olmuştur. Hacı Şevki, kumaşlara yapılan baskıdan ilham alarak bir ahşap baskı makinesi geliştirmiş, bu matbaada gazete ve kitaplar basmış, imkânsızlıklar içinde çıkardığı gazete kapatılmış fakat mücadeleye devam eden Hacı Şevki farklı isimle yeni gazete çıkarmaya devam etmiştir. Bu bildiride Doğu Türkistan’daki yenileşme süreci, bu tarzda kurulan okullar, çıkarılan gazeteler üzerinde durulacaktır.


Anahtar Kelimeler


Uygur yenileşme hareketi, Uygur matbuatı, Yeni Hayat

Yazar: ADEM YELOĞLU -
Sayfa Sayısı: 40-54
DOI: http://dx.doi.org/10.18299/cahij.273
Tam Metin:
CAPADDOCIA HISTORY JOURNAL OF HISTORY AND SOCIAL SCIENCES
E-Mail Aboneliği

E-Bülten'e abone olarak güncel haberlerin mailinize gelmesini sağlayabilirsiniz

© Copyright Asos Eğitim Bilişim Danışmanlık / Akademik İletişim . Tüm Hakları Saklıdır.